Veilig beginnen: waarom klimmen een risicosport is

Klimmen is een risicosport

Wat de bond ermee bedoelt

De NKBV noemt klimmen een risicosport, waarbij klimmer en zekeraar voor elkaars veiligheid verantwoordelijk zijn. Onoplettendheid en nonchalance noemt de bond onacceptabel. Dat klinkt streng voor een sport die in de hal weinig blessures oplevert. Het is geen contactsport en de bewegingen zijn rustig en beheerst. De meest waarschijnlijke blessure is overbelasting. Het risico zit op één plek: de val tot op de grond. Een fout bij het inbinden of het zekeren kan fatale gevolgen hebben voor jezelf of voor je klimpartner.

Het goede nieuws staat er direct naast. Met voorbereiding en opleiding is het risico volgens de bond tot een acceptabel minimum te beperken. Beheersen jij en je zekeraar het toprope klimmen goed, dan is de kans op een ongeval even groot als bij veel andere sporten. Dat zegt het cursusboekje van de bond, met wielrennen als voorbeeld. Klimmen is dus veilig te doen als je het leert voordat je het doet.

Verantwoordelijk voor elkaar

Bij toprope en voorklimmen ligt het leven van de klimmer in de handen van de zekeraar. Klimmer en zekeraar zijn voor elkaars veiligheid verantwoordelijk. Daarom controleren zij elkaar voor elke klim met de partnercheck. Dat is de controle van elkaars gordel, knoop, apparaat en touw. Om die reden let de zekeraar ook de hele klim door op. Tijdens de cursus in de hal draagt de instructeur die verantwoordelijkheid eerst zelf. Daarna geeft hij haar stap voor stap aan jou over. De bond noemt dat de overdracht van verantwoordelijkheid. Alle zekeringshandelingen doe je in de cursus eerst met een back-up. Dat is een tweede zekeraar die het touw met twee handen vasthoudt. De back-up wordt gaandeweg afgebouwd.

De vaste regel van KLIM 58

Alles in KLIM 58 volgt uit één regel. Hij staat hier als regel van de cursus en komt terug aan het eind van de lessen over inbinden, zekeren en het touwklimmen.

Die regel is niet alleen van ons. De bond laat de klimvaardigheidstoets alleen afnemen door een erkend instructeur. Voor de bediening van een zekeringsapparaat is de gebruiksaanwijzing van de fabrikant leidend en geen tekst van een ander. De hallen volgen dezelfde lijn. De klimhallen van Climbing Network laten alleen zelfstandig klimmen met het klimvaardigheidsbewijs Indoor Toprope of aantoonbare ervaring. Voorklimmen kan daar alleen met het bewijs Indoor Voorklimmen. Monte Cervino vraagt voor zelfstandig klimmen het bewijs van de NKBV, of laat je zekeren volgens de richtlijnen van de bond. Zo doet een hal het. Wat jouw hal vraagt lees je in het huisreglement of hoor je aan de balie.

Waar de ongevallen vandaan komen

Niet het materiaal

In binnen- en buitenland is veel onderzoek gedaan naar klimongevallen en de uitkomst is helder. Ongevallen door materiaalfalen of een gebrek aan de klimwand zijn vrijwel uitgesloten. Fouten komen volgens de bond bijna altijd door routine en te weinig onderlinge controle tussen klimmer en zekeraar. Opvallend genoeg gaan vaak niet de beginners de fout in maar de ervaren klimmers.

De veelgemaakte fouten

De bond zet de fouten die de meeste ongevallen veroorzaken in een tabel en zegt per fout of de partnercheck hem voorkomt. Te voorkomen met de partnercheck:

• de inbindknoop is niet afgemaakt;
• het touw zit verkeerd in het zekeringsapparaat, of het apparaat is niet dicht;
• klimmer en zekeraar zitten aan verschillende touwen;
• er zit geen knoop in het uiteinde van het touw, bij voorklimmen;
• de klimmer is ingebonden aan de materiaallus in plaats van aan de inbindlus;
• de klimmer is helemaal niet ingebonden, vaak bij een auto belay.

Niet te voorkomen met de partnercheck, want ze gebeuren tijdens het zekeren:

• onoplettend zekeren;
• te los zekeren, waardoor de klimmer door het touwrek toch de grond raakt;
• het apparaat verkeerd bedienen, vooral de remhand loslaten;
• verrast worden door een onverwachte val, of op de verkeerde plek staan;
• de klimmer losmaken voordat hij op de grond staat.

Die laatste fout klinkt onwaarschijnlijk, en toch heeft hij in Nederlandse klimhallen tot twee dodelijke ongevallen geleid. De pagina’s Inbinden en de partnercheck en Zekeren en de touwcommando’s lopen de fouten een voor een langs: wat de partnercheck controleert en wat de zekeraar doet.

De vier oorzaken erachter

Achter die fouten zitten volgens de bond vier oorzaken. De eerste is afleiding en gebrek aan focus: geen partnercheck en niet geconcentreerd zekeren. De tweede is een verkeerd bediend zekeringsapparaat. Dat komt door verkeerd aanleren, door de gebruiksaanwijzing niet te lezen of door te weinig directe terugkoppeling. Met te weinig terugkoppeling wordt een foute handeling langzaam de norm, zoals een grote touwlus of het loslaten van het touw. De derde is te weinig oefening in het houden van onverwachte vallen. De vierde is routine. Mensen zijn gewoontedieren en gaan handelingen op de automatische piloot doen. Dat geldt vooral voor de ervaren klimmers.

Lees die vier nog eens en je ziet waarom KLIM 58 uitlegt en niet leert zekeren. Drie van de vier gaan over handelingen die je alleen in de praktijk goed leert en bijhoudt. De oorzaak die overblijft is afleiding. Dat is een houding, en die begint met weten hoeveel er van je zekeraar afhangt.

Een ongeval melden

Bij het personeel

Gebeurt er iets, dan ga je direct naar het personeel van de hal, ook als het er niet ernstig uitziet. De gewonde blijft in de houding waarin hij ligt of zit, totdat een EHBO’er of hulpverlener anders beslist.

Via klimongevallen.nl

De bond wil dat ook bijna-ongevallen worden gemeld, bij de hal en op klimongevallen.nl. Daar doe je als betrokkene of als getuige een melding, als je wilt anoniem. Gegevens over de melder, het slachtoffer en de hal worden nooit openbaar. Met die meldingen maken de hallen en de bond de sport veiliger. Ze geven in de cursussen bijvoorbeeld extra aandacht aan de fouten die het vaakst voorkomen. Meld een ongeval of bijna-ongeval bij het personeel en via klimongevallen.nl.

De bond vraagt nog iets: wijs elkaar op fouten. Zie je dat iemand iets verkeerd doet, zeg het dan of meld het bij het personeel. Accepteer het ook als iemand jou aanspreekt. Hoe je dat doet lees je op de pagina Etiquette in de hal.